W 1988 roku Oprah Winfrey wyciągnęła na scenę swojego show czerwony wóz pełen tłustego tłuszczu, aby pokazać publiczności, jak bardzo straciła na wadze. To było dość obrzydliwe, ale stało się jej jednym z najwyżej ocenianych odcinków. W tamtych czasach tłuszcz był wrogiem. Coraz częściej postrzegano ją jako główną przyczynę stałego wzrostu otyłości i cukrzycy. Kiedy więc piramida żywieniowa pojawiła się w 1992 roku, miała pomóc ludziom a szczególnie amerykanom w walce, oficjalnie zalecając dietę niskotłuszczową dla lepszego zdrowia. Ale dekady później upadek piramidy żywieniowej mógł przypadkowo sprawić, że nasza dieta będzie mniej zdrowa i prawdopodobnie jeszcze pogorszy problem otyłości i cukrzycy. Oto historia o tym, jak mylimy się w piramidach żywieniowych

Aby rozwiązać narastające w Ameryce problemy z otyłością, cukrzycą i chorobami serca w latach osiemdziesiątych. Lekarze przyglądali się temu zjawisku, i temu co działało wcześniej w sprawie palenia w 1964 roku. Wtedy opublikowano przełomowy raport, który ustalił związek między paleniem a rakiem. W następnych latach wskaźnik palenia drastycznie spadł, a nowotwory związane z tytoniem zaczęły spadać. Był to przełomowy moment w dziedzinie zdrowia publicznego, a raportowi powszechnie przypisuje się pomoc w uratowaniu milionów istnień ludzkich.

Tak więc, aby spróbować odtworzyć część tego sukcesu z 1988 roku, opublikowano 700-stronicowy raport, który pomógł naprawić dietę ludzi.  Po raz pierwszy lekarze uznali redukcję tłuszczu za priorytet żywieniowy numer jeden. A kiedy piramida żywieniowa USDA pojawiła się cztery lata później, to tłuszcz był wciśnięty na jej sam czubeczek wraz z ostrzeżeniem, aby spożywać go tylko bardzo mało.

Podczas gdy mnóstwo węglowodanów, bogatych pokarmów zajmowało całą dolną warstwę piramid. Wysyłane wiadomości były proste i jasne węglowodany, dobry tłuszcz, zły tłuszcz, piramida żywieniowa rozprzestrzeniła się daleko i szeroko po całym świecie. Była w szkołach na plakatach w domach na lodówkach i w zagnieździła się w umysłach ludzi. Ponad dziesięć lat po tym, jak piramida żywienia pojawiła się na świecie, badanie Gallupa wykazało, że 82% Amerykanów uważa, że ​​piramida jest podstawą rozsądnego, zdrowego planu żywieniowego.

Ale pomimo piramid, rozgłosu i lat edukowania społeczeństwa na temat odżywiania, Amerykanie nie wydają się mieć mniejszej otyłości, a cukrzyca wciąż rośnie. Więc co się działo? Cóż, po pierwsze, okazuje się, że piramidy żywieniowe stosują tłuszcz z oszczędną ostrożnością. Było to uproszczenie od samego początku, dzisiejsze badania dość mocno dowodzą, że nie wszystkie tłuszcze są sobie równe, a niektóre tłuszcze są w rzeczywistości dobre.

W rzeczywistości zbyt mało dobrego tłuszczu może w rzeczywistości prowadzić do chorób serca i otyłości. Same problemy,  z powodu których piramida żywieniowa została opracowana, aby im zapobiegać,  okazało się posłużono się zbytnim uproszczeniem. Szerokie dno piramidy dawało wrażenie, że dieta z dużą ilością węglowodanów była dobra bez rozróżniania węglowodanów złożonych znajdujących się w pełnych ziarnach i owsie od węglowodanów prostych występujących w takich rzeczach jak biały chleb i wypieki, w które organizm szybko się zamienia odpadowy cukier odkładany w ciele człowieka.

Twórcy piramidy żywienia wiedzieli o tym w tamtym czasie, ale uważali, że ważne jest, aby ich wytyczne były proste. Więc pominęli tę część i decyzja okazała się fatalna. Bo okazało się, że kiedy producenci żywności usuwali tłuszcz, musieli zastąpić go czymś, co nadal sprawiało, że produkt smakował dobrze, co prawie zawsze oznaczało dodanie dodatkowego cukru i węglowodanów w porównaniu z późnymi latami siedemdziesiątymi. Dziś każdego roku zjadamy około 27 kg zbóż i ponad 10kg więcej słodzików. To powoduje, że spożywamy do 400 kalorii więcej dziennie.

W ostatnich latach pojawiają się oznaki, że perspektywy zmieniają się od 2015 roku. Oficjalne wytyczne dietetyczne zaczęły się zmieniać i odchodziło się od ścisłych wskazówek dotyczących zmniejszenia spożycia tłuszczu. Najważniejsze jest to, że odżywianie jest złożone i pomimo wspólnych wysiłków niektórych najlepszych umysłów planety, nauka o odżywianiu jest wciąż młoda i ewoluuje. Liczba rocznych badań nad samą otyłością i cukrzycą wzrosła z około tysiąca w 1960 roku do 44 tysięcy w 2013 roku. Jest prawdopodobne, że w ciągu ostatnich 50 lat opublikowano ponad milion artykułów na temat diety, biorąc pod uwagę całą złożoność, być może żywność Największym błędem piramidy było jej powstanie, ponieważ zbyt uproszczony jeden rozmiar pasuje do wszystkich zaleceń, jest to dość pewna recepta na ogień na zrobienie czegoś złego.

W Polsce Piramida Żywienia jest publikowana przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie. Wiodącą instytucją w Polsce, której Piramida Żywieniowa jest traktowana jako wyznacznik zdrowego stylu życia jest Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie. Ostatnia wersja tej piramidy została opublikowana w roku 2016. Poza piramidą, stanowiącą podstawę zaleceń żywieniowych w Polsce istnieją te przygotowane dla specjalnych grup wiekowych – piramida żywieniowa dla dzieci i młodzieży, piramida żywieniowa dla osób starszych. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę, że nazwa obejmuje również aktywność fizyczną „Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej”.

piramida żywienia

piramida żywienia

Nowszą, alternatywną wersją zaleceń znanych z Piramidy jest opublikowany przez PZH w 2020 roku Talerz Zdrowia, czyli Zasady Zdrowego Żywienia.

Aktywność fizyczna

Jak zauważyliście nie bez powodu u podstawy piramidy znajduje się aktywność fizyczna – rozumiana nie tylko jako typowy sport ale także: chodzenie po schodach, spacer, nordic walking, etc. Według IŻŻ codziennie na aktywność fizyczną powinniśmy poświęcić przynajmniej 30-45 minut.

Podstawa diety

Produkty u podstawy powinny być spożywane częściej i w większej ilości, czym wyżej, tym spożycie powinno być rzadsze. Co ważne: są to zalecenia dla osób zdrowych. Niektóre schorzenia mogą wymagać indywidualnej diety.

Owoce i warzywa

Ogólnie rekomenduje się spożycie 4-5 posiłków w regularnych odstępach czasu. Jak łatwo zauważyć podstawą diety są warzywa i owoce – w praktyce powinny one stanowić aż połowę tego co jemy. Istotne są też proporcje, bo 3/4 powinny stanowić warzywa, mniej zaś owoce.

Produkty zbożowe

Na wyższym szczeblu znajdują się produkty zbożowe – co istotne: rekomenduje się spożycie produktów pełnoziarnistych, bo to one są zdrowszym wariantem.

Nabiał

Dalej pojawia się nabiał – np. 2 szklanki mleka, który można też zastąpić innym produktem mlecznym, takim jak jogurty naturalne, kefiry.

Mięso

Dwa najwyższe szczeble to produkty, których często nadużywamy – mięsa. Warto aby zamiast czerwonego mięsa, które powinniśmy jeść sporadycznie – pojawiały się w diecie nasiona roślin strączkowych, ryby, jaja, chude mięso. Ma to znaczenie szczególnie w unikaniu spożycia dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych.

Tłuszcze

Najwyżej znajdziemy tłuszcze. Warto zwrócić uwagę na to jakie tłuszcze wybieramy – raczej odradza się spożywanie dużej ilości tłuszczów zwierzęcych. Warto zastępować je tłuszczami roślinnymi – np. olej rzepakowy, oliwa z oliwek.

Co warto eliminować z diety. Są to cukier, słodycze (które można zastąpić owocami) oraz sól (aby jedzenie było smaczne, można wykorzystać zioła). Nie warto pić alkoholu, natomiast należy pić wodę (ok. 1,5 litra dziennie).